ΠΑΚΕΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 (ΠΕ 1)

Καινοτόμες μεθοδολογίες για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή

Το ΠΕ1 δίνει έμφαση στη διαχείριση και προσαρμογή της επερχόμενης ξηρασίας και ακραίων φαινομένων λόγω κλιματικών αλλαγών στην Κρήτη. Η μελέτη λαμβάνει χώρα σε επίπεδο περιφέρειας. Στο πλαίσιο του έργου SoilTrec έχει επιτευχθεί προσομοίωση της υδρολογίας της Κρήτης, χρησιμοποιώντας το μοντέλο SWAT σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κέντρο JRC. Η εικόνα 1 παρουσιάζει τον γεωλογικό χάρτης της Κρήτης με τα 46 σημεία μετρήσεων καρστικών πηγών και τα 22 σημεία μετρήσεων επιφανειακών νερών που χρησιμοποιήθηκαν για την βαθμονόμηση και επαλήθευση του μοντέλου.  Η μοντελοποίηση που βασίστηκε σε μεθοδολογία scaling up έδωσε εξαιρετικά αποτελέσματα τα οποία έχουν σταλεί προς δημοσίευση στο Journal of Hydrological Processes. Η εικόνα 2 παρουσιάζει το υδρολογικό ισοζύγιο Κρήτης για το έτος 1987 που αντιστοιχεί σε μέσο έτος βροχόπτωσης για την περίοδο 1983-2009.

Εικόνα 1.  Γεωλογικός χάρτης της Κρήτης με τα 46 σημεία μετρήσεων καρστικών πηγών και τα 22 σημεία μετρήσεων επιφανειακών νερών.

 

Εικόνα 2.  Υδρολογικό ισοζύγιο Κρήτης για το έτος 1987 (μέσο έτος βροχόπτωσης 1983-2009). (ET: εξατμισοδιαπνοή; PERC: διήθηση; SURQ: επιφανειακή απορροή; LATQ: παράλληλη ροή; GWQ1: βασική ροή; SA: shallow aquifer storage; DA_RCHRGN: amount of water recharge in the deep aquifer without the contribution for springs that discharge inside (Qkin) and outside (Qkout) Crete; WYLDk.

Με βάση αυτό το βαθμονομημένο υδρολογικό μοντέλο της Κρήτης, πραγματοποιούνται εστιασμένα σενάρια πιθανών μελλοντικών κλιματικών συνθηκών με την εφαρμογή προηγμένων τεχνικών καταβιβασμού κλίμακας και διόρθωσης μεροληπτικών σφαλμάτων πάνω σε αποτελέσματα κλιματικών μοντέλων τελευταίας γενιάς (Euro-CORDEX). Στη συνέχεια γίνεται αξιολόγηση προγράμματος μέτρων για την προσαρμογή της Κρήτης στην μεταβολή του κλίματος. Ο πιθανός αντίκτυπος των σεναρίων κλιματικής αλλαγής στη βιοποικιλότητα αξιολογείται με τη χρήση χαρτών ποτάμιας ξήρανσης (river dessication maps) με βάση τις τρέχουσες και τις μελλοντικές προσομοιώσεις του υδατικού συστήματος της Κρήτης. Συγκεκριμένα πραγματοποιούνται δύο μελέτες που περιλαμβάνουν:

ΠΕ1α - Ολοκληρωμένη μελέτη διαχείρισης ξηρασίας και πλημμυρών για την Περιφέρεια Κρήτης - Η μελέτη αυτή χρησιμοποιεΊ την υδρολογική μοντελοποίηση της Κρήτης, χρησιμοποιώντας το μοντέλο SWAT-Karst παρέχοντας μετα-ανάλυση για τα ακόλουθα:

  • Δημιουργία ενός υδρολογικού ισοζυγίου για την Περιφέρεια Κρήτης
  • Ανάλυση για την κατανομή του ελλείμματος νερού στην Κρήτη και ανάπτυξη κατάλληλων δεικτών ξηρασίας
  • Ανάλυση της συχνότητας ξηρασίας και πλημμυρών
  • Ανάπτυξη προγράμματος μέτρων για τη διαχείριση της ξηρασία.

ΠΕ1β - Καινοτόμο πρόγραμμα μέτρων για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή - Η μελέτη αυτή πραγματοποιεί σενάρια κλιματικής αλλαγής για την προσομοίωση μελλοντικών υδρολογικών συνθηκών για την Περιφέρεια της Κρήτης με το μοντέλο SWAT-Karst και εξετάζει καινοτόμα μέτρα για την προσαρμογή σε ακραίες μελλοντικές συνθήκες (ξηρασία και πλημμύρες) υπό το πρίσμα της αλλαγή του κλίματος:

  • Γίνεται ανάλυση (έλεγχος ποιότητας), προετοιμασία (καταβιβασμός κλίμακας, διόρθωση μεροληπτικών σφαλμάτων) και παροχή πληροφοριών κλίματος από περιοχικά κλιματικά μοντέλα (CORDEX RCMs) για το νησί της Κρήτης προσαρμοσμένων για υδρολογικές προσομοιώσεις. Τα κλιματικά δεδομένα προσαρμόζονται (downscaled) στο επίπεδο του σταθμού και διορθώνονται για συστηματικά σφάλματα (bias correction) με σύγχρονες μεθόδους διόρθωσης με βάση τις παρατηρήσεις από τοπικούς σταθμούς. Η χρήση των δεδομένων από έναν αριθμό κλιματικών μοντέλων και πειραμάτων προσομοίωσης εξασφαλίζει την ποσοτικοποίηση της αβεβαιότητας που συνδέεται με τα διαφορετικά RCM -GCM (Regional Climate Model - Global Climate Model). Τα αποτελέσματα/χρονοσειρές κλιματικής προσομοίωσης χρησιμοποιούνται ως δεδομένα εισόδου στο υδρολογικό μοντέλο.
  • Γίνεται προσομοίωση του υδρολογικού ισοζυγίου της Περιφέρειας Κρήτης για διάφορα σενάρια κλιματικής αλλαγής, χρησιμοποιώντας το μοντέλο SWAT-Karst προκειμένου να ποσοτικοποιηθούν οι υδρολογικές αλλαγές και οι αβεβαιότητες λόγω της κλιματικής αλλαγής.
  • Τα αποτελέσματα από τις προσομοιώσεις της πιθανής μελλοντικής υδρολογίας χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση μελλοντικών ελλειμμάτων νερού, καθώς και για την εκτίμηση των πιθανοτήτων της ξηρασίας και πλημμυρών.
  • Τα μέτρα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή ενσωματώνονται στο πρόγραμμα μέτρων για την ξηρασία.

ΠΑΚΕΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 2 (ΠΕ 2)

Αξιολόγηση του Προγράμματος Μέτρων για 4 αντιπροσωπευτικές λεκάνες της Κρήτης

Το σημερινό πρόγραμμα των μέτρων για την Περιφέρεια Κρήτης δεν περιέχει καμία ιεράρχηση των μέτρων ούτε οποιαδήποτε ανάλυση κόστους-οφέλους για την εφαρμογή τους. Προκειμένου να αναπτυχθεί μια ολοκληρωμένη μεθοδολογία του καθορισμού προτεραιοτήτων, στο πακέτο εργασίας 2, γίνεται αξιολόγηση μιας επιλεγμένης σειράς μέτρων από το πρόγραμμα μέτρων για τέσσερις αντιπροσωπευτικές λεκάνες της Κρήτης: α) Λεκάνη Γεροποτάμου – η πιο σημαντική γεωργική λεκάνη στην Κρήτη με σημάδια ερημοποίησης , β) Λεκάνη Γιόφυρου – περιλαμβάνει αστικές περιοχές με μεγάλα προβλήματα από πλημμύρες, γ) Λεκάνη Ιεράπετρας – γεωργική λεκάνη με πολλά θερμοκήπια και ανεπαρκείς ποσότητες νερού άρδευσης, και δ) Λεκάνη Κερίτη – με πολλές καρστικές πηγές όπου γίνεται αξιολόγηση του Προγράμματος μέτρων προστασίας καρστικών πηγών νερού. Η αξιολόγηση του ΠΜ σε αυτό το ΠΕ ακολουθεί τη μεθοδολογία που αναπτύσσεται στο ΠΕ4.  Το ΠΜ για τις τέσσερις λεκάνες αξιολογείται ως εξής:

  • Καθιέρωση στόχων πολλαπλών κριτηρίων για κάθε λεκάνη και εντοπισμός των πλέον κατάλληλων μέτρων από το Πρόγραμμα Μέτρων (ΠΜ) που αφορούν την αντίστοιχη λεκάνη,
  • Για κάθε μέτρο, πραγματοποιείται ανάλυση SWOT και ανάλυση κόστους-οφέλους
  • Αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας κάθε μέτρου για τη βελτίωση των στόχων πολλαπλών κριτηρίων της κάθε λεκάνης
  • Ενσωμάτωση στο ΠΜ των αποτελεσμάτων της ανάλυσης της εκτίμησης προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή
  • Καθορισμός προτεραιοτήτων με τη συμμετοχή των ενδιαφερομένων μερών, χρησιμοποιώντας τις μεθοδολογίες που έχουν αναπτυχθεί στη Δράση 3

Όπου κρίνεται αναγκαίο, πραγματοποιούνται υδρολογικές προσομοιώσεις με χρήση του μοντέλου HBV για την εκτίμηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής σε ακραίες συνθήκες (πλημμύρες και ξηρασίες), όπως για τη Λεκάνη του Γιόφυρου. Τα αποτελέσματα συγκρίνονται με τις αντίστοιχες προσομοιώσεις με το μοντέλο SWAT. Η χρήση διαφορετικών υδρολογικών μοντέλων χρησιμεύει για την ποσοτικοποίηση της αβεβαιότητας των υδρολογικής προσομοίωσης που σχετίζεται με την επιλογή του υδρολογικού μοντέλου.

ΠΑΚΕΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 3 (ΠΕ 3)

Βελτίωση της διακυβέρνησης στη Διαχείριση Υδατικών Πόρων

Στο Πακέτο Εργασίας 3 αναπτύσσεται μια καινοτόμα μεθοδολογία για την αξιολόγηση των τρεχουσών πρακτικών και τη βελτίωση της διαχείρισης των υδατικών πόρων. Η μεθοδολογία χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση του ΠΜ προσαρμοσμένο στην εκτίμηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής για τις 4 πιλοτικές λεκάνες. Μέσα από τη βιβλιογραφία της περιβαλλοντικής διακυβέρνησης, έχει διατυπωθεί ευρέως ο ισχυρισμός ότι υπάρχει ανάγκη να κατανοήσουμε καλύτερα πώς η δυναμική των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων επηρεάζει την έκβαση των διαδικασιών σχεδιασμού και διαχείρισης. Η συμμετοχή του κοινού έχει αναδειχθεί και πραγματοποιηθεί επανειλημμένα σε διάφορες δράσεις σχεδιασμού και διαχείρισης. Ωστόσο, η εφαρμογή των παραγόμενων σχεδίων και μέτρων έχει συχνά παρεμποδιστεί σοβαρά από την έλλειψη κατανόησης μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών ή μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών και των δημόσιων παραγόντων, από την ανεπαρκή κατανόηση των αντικρουόμενων συμφερόντων και από την έλλειψη τεχνογνωσίας ως προς τις τεχνικές και οικονομικές πτυχές των εφαρμοζόμενων μέτρων και σχεδίων. Το έργο AQUAMAN αναπτύσσει μια καινοτόμο μεθοδολογία αξιολόγησης των σημερινών πρακτικών πολιτικής και διαχείρισης και τη βελτίωση της διαχείρισης των υδατικών πόρων στον τομέα της προσαρμογής στις κλιματικές αλλαγές στις 4 προαναφερθείσες λεκάνες και την ευρύτερη περιοχή της Κρήτης. Δεδομένου του αγροτικού χαρακτήρα των λεκανών και τη σημασία της γεωργίας, δίνεται έμφαση στο συγκερασμό των συχνά αντικρουόμενων στόχων της καλής οικολογικής ποιότητας των υδάτων, της επάρκειας νερού, και άλλων θεμάτων καθώς και της διατήρησης μιας εύρωστης γεωργικής παραγωγής. Η κύρια ιδέα της μελέτης είναι η  βελτίωση της διαδικασίας σχεδιασμού μέσω της μείωσης του κόστους συναλλαγών, την ανάπτυξη της συλλογικής εκπαίδευσης, αυξάνοντας την νομιμότητα της διαδικασίας και τη βελτίωση της ποιότητας της διαχείρισης. Η ιδέα αυτή βασίζεται στην ανάγκη να συνδυαστούν τα εξωτερικά κριτήρια αξιολόγησης με τις εσωτερικές αντιλήψεις της αποτυχίας ή της επιτυχίας. Οι εργασίες που πραγματοποιούνται είναι οι ακόλουθες:

  • Καταγραφή των διαφορετικών απόψεων και αξιών και ταυτοποίηση των αντικρουόμενων στόχων μέσω της ανάλυσης των σχολίων, εκδηλώσεων και των προτάσεων που έγιναν το 2014 στα πλαίσια της δημόσιας διαβούλευσης για την ανάπτυξη του Σχεδίου Διαχείρισης των Υδάτινων Πόρων της Κρήτης. Αποσαφηνίζονται οι διαφορές στους στόχους των ενδιαφερομένων και οι διαφοροποιήσεις σε σχέση με τους στόχους που προωθούνται από την οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα (ΟΠΥ).
  • Πραγματοποιείται η σύνθεση των διαφορετικών απόψεων προς την κατεύθυνση της δημιουργίας πολύ-κριτηριακών στόχων για τη βελτίωση της ποιότητας των υδατικών συστημάτων, όπως απαιτείται από την ΟΠΥ με την ταυτόχρονη προώθηση των ποσοτικών στόχων που απαιτούνται από τους τοπικούς και περιφερειακούς φορείς.
  • Γίνεται αποτύπωση και παρουσίαση των πολιτικών και των τεχνο-οικονομικών αναλύσεων των διαφόρων μέτρων στους ενδιαφερόμενους φορείς ώστε να τους βοηθήσει να υιοθετήσουν σωστές αποφάσεις.
  • Γίνεται ιεράρχηση των μέτρων που σχετίζονται με την προσαρμογή στις κλιματικές αλλαγές, με βάση τα αποτελέσματα των προαναφερόμενων αναλύσεων που λαμβάνουν υπόψη τόσο τις ευρωπαϊκές ή εθνικές (εξωτερικές) απαιτήσεις όσο και τις περιφερειακές ή τοπικές (εσωτερικές) ανάγκες και στόχους.
  • Γίνεται σύγκριση των διαφορών και ομοιοτήτων στις προκλήσεις διακυβέρνησης και ιεράρχησης των μέτρων μεταξύ της Νορβηγική περιοχής Glomma και της Ελληνικής Περιφέρειας της Κρήτης.

Η συμμετοχή των φορέων επιτυγχάνεται μέσα από την οργάνωση ομαδικών συνεντεύξεων σε επίπεδο περιφέρειας καθώς και μέσα από τη συμπλήρωση ερωτηματολογίων ανοικτού τύπου στο επίπεδο των 4 λεκανών.

ΠΑΚΕΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 4 (ΠΕ 4)

Διαχείριση του Έργου και Δημοσιότητα

Το Πολυτεχνείο Κρήτης, ως φορέας υλοποίησης του έργου, διαχειρίζεται τόσο διοικητικά όσο και οικονομικά το έργο σε συνεργασία με τους εταίρους. Η παρακολούθηση αυτού πραγματοποιείται μέσω Διοικητικών και Οικονομικών Εκθέσεων. Οι εκθέσεις διοικητικών πεπραγμένων αφορούν στην καταγραφή και παρακολούθηση όλων των πράξεων διοικητικής φύσεως που λαμβάνουν χώρα για την επιτυχή υλοποίηση του έργου ενώ οι εκθέσεις οικονομικών πεπραγμένων αφορούν στην καταγραφή και παρακολούθηση όλων των πράξεων οικονομικής φύσεως (όπως είναι οι σχετικές εκταμιεύσεις).

Η δημοσιότητα των αποτελεσμάτων του έργου περιλαμβάνει όλες τις απαραίτητες δράσεις διάδοσης και δημοσιότητας με στόχο την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των κοινωνικών εταίρων και των πολιτών. Οι  ομάδες – στόχοι των ενεργειών διάδοσης είναι: κάτοικοι της Κρήτης, οι κοινωνικοί εταίροι διαχείρισης των υδατικών πόρων κι οι υπάλληλοι της Διεύθυνσης Υδάτων της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης, υπεύθυνοι για την διαχείριση των υδατικών πόρων του Νησιού. Συγκεκριμένα υλοποιούνται οι ακόλουθες δράσεις δημοσιότητας:

  • Ημερίδα ενημέρωσης για την προσαρμογή στις επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών
  • Παρουσίαση επιστημονικών αποτελεσμάτων σε συνέδριο
  • Δημιουργία της ιστοσελίδας του έργου